Toen Dr. Rudolf Hauschka in 1935 WALA oprichtte, heeft hij zich deze of soortgelijke vragen zeker gesteld.  Een van zijn antwoorden om verantwoord te ondernemen was :  werken met producten die zijn gewonnen uit de natuur. Een tweede antwoord: het oprichten van de WALA Stichting, die tot WALA Heilmittel GmbH behoort. In de loop der tijd leidden deze antwoorden tot een heel eigen Cultuur in Cosmetica, die één doel heeft: duurzame waarden scheppen voor mensen in plaats van snel winst maken.

De beslissing waar we de Dr. Hauschka producten ontwikkelen en produceren, heeft veel te maken met onze verantwoordelijkheid voor het milieu en voor de mensen met wie we te maken hebben. Het is geen toeval dat we sinds 1967 in Eckwälden zijn gevestigd. In deze regio in het zuiden van Duitsland aan de voet van de Schwäbische Alb speelt de landbouw nog een belangrijke rol. Sinds de jaren 1950 bevindt zich hier onze biodynamische WALA-tuin met heilzame planten, de productontwikkeling en de vervaardiging van onze producten. Eckwälden is enerzijds een klein dorpje, waar de herder zijn kudde schapen nog door drijft.. Anderzijds waait er dankzij ons een behoorlijk kosmopolitische wind door het dorp. Bijvoorbeeld als er internationale gasten op bezoek zijn. Maar ook als er uit de hele wereld biologische grondstoffen voor onze producten worden geleverd. Of als we de vervoersdocumenten voor het transport van de meer dan 130 Dr. Hauschka producten voorbereiden – naar gebruikers in meer dan 40 landen wereldwijd.

En de WALA Stichting? De volledige winst van WALA Heilmittel GmbH gaat eerst naar de GmbH zelf. De stichting investeert deze winst dan in de ontwikkeling van de GmbH. Want het enige doel van de stichting is de verdere ontwikkeling van WALA. Daarvoor doet ze een beroep op de directeur van onze GmbH en zorgt ze ervoor dat onze Cultuur in Cosmetica ons dagelijks handelen bepaalt. De stichting stelt ons niet alleen in staat om te investeren in de kwaliteit van onze producten, maar ook in de ontwikkeling van onze medewerkers, in duurzame projecten ter plaatse en in de landen die ons voorzien van de grondstoffen voor onze producten. De WALA Stichting geeft ons de onafhankelijkheid en de vrijheid om geld ook in de toekomst op verantwoorde wijze in te kunnen zetten en een culturele missie te vervullen: producten direct uit de natuur voor de mens ontwikkelen en produceren – producten die verzorgen, helen en de schoonheid bevorderen.

Interview met Dr. Johannes Stellmann

directeur van WALA Heilmittel GmbH, over schoonheid, geld als instrument en verantwoord ondernemen.

Sinds 1967 leeft Dr. Hauschka een bijzondere Cultuur in Cosmetica. Wat betekent dit voor u?

Het begint met de manier waarop we onze producten ontwikkelen en produceren. De bijzondere cultuuur is ook te vinden in ons verzorgingsritueel. Maar ook in de drijfveer van ons bedrijf, onze oorsprong en ons gebruik van natuurlijke hulpbronnen zijn van culturele aard. Voor mij is de kerngedachte hierbij 'anders vanaf het begin'. 

Anders vanaf het begin? Wat was er zo anders aan het begin van Dr. Hauschka Cosmetica?

Kijkt u alleen al naar de manier waarop Elisabeth Sigmund werkte. In principe is ze al in de vroege jaren 1930 haar eigen natuurzuivere cosmetica begonnen te ontwikkelen. Deze cosmetica is in 1967 in samenwerking met ons op de markt gekomen. Zij heeft deze producten dus ruim 35 jaar lang ontwikkeld, voordat ze in de winkels lagen. Ze heeft er heel veel tijd voor genomen. Alleen al dit proces was volledig anders. En dan onze oorsprong. De oprichting van WALA kwam eigenlijk voort uit een liefdadigheidskwestie, toen Dr. Rudolf Hauschka de opdracht kreeg van Dr. Ita Wegman, mede-oprichtster van de antroposofische geneeskunde, om geneesmiddelen zonder alcohol te ontwikkelen. Geneesmiddelen zonder alcohol voor kinderen, voor ouderen, voor ernstig zieken. Hieruit ontstonden de alcoholvrije WALA Geneesmiddelen. Dit laat zien dat we eigenlijk een cultureel bedrijf zijn. We hebben ook een economische kant, maar onze drijfveer is voor mij heel duidelijk cultureel. En dat we ook vandaag nog een hybride firma zijn, vind je ook terug in onze financiën. 

WALA een hybride firma? Kunt u dit begrip uitleggen?

'Hybride' betekent dat mijn economisch handelen ook een groot aandeel zonder winstoogmerk bevat. En dat onderscheidt ons bijvoorbeeld duidelijk van Bill Gates, die met monopoliewinsten veel geld verdiend heeft en dan 90 procent van zijn fortuin weggeeft. Ik vind het altijd fascinerend hoe iemand zijn bewustzijn zo kan opsplitsen in het verdienen van geld op de een of andere manier en het liefdadig of genereus zijn achteraf. Wij willen een economisch systeem vinden dat al bij het genereren van de waarde van zo’n aard is dat ik me niet hoef te schamen. Daarom denken we al anders vanaf het begin. Want we zien het ontstaan van een product en dan zijn gebruik in een andere culturele boog. Dit algemeen welzijn, waaraan anderen vaak aan het einde van hun leven denken, speelt bij ons een rol in het heden, in het dagelijks leven. 

U zegt dat WALA een cultureel bedrijf is. Dat klinkt verrassend, omdat het hier om een producent van geneesmiddelen en natuurzuivere cosmetica gaat. Waarom is WALA een cultureel bedrijf?

Wij zien ons niet zozeer als 'maker', noch op medisch noch op cosmetologisch gebied, maar eerder als 'enabler', als 'mogelijkmaker'. Dat is een fundamentele opvatting van cultuur. We ondersteunen een genezings- en ontwikkelingsproces. Met de WALA Geneesmiddelen substitueren of onderdrukken we niet, we ondersteunen het immuunsysteem. En dit geldt ook op gelijkaardige wijze voor Dr. Hauschka Cosmetica. We ondersteunen de huid zodanig dat ze haar normale huidbeeld weer terugvindt. We leren haar om dit zelf te doen. In die zin zijn we op productniveau een opleidingsinstituut. Dat uit zich echter niet in een dienstverlening – de instructeur is een product en dat vind ik geweldig. Wij zijn volledig procesgericht.. In ons bedrijf speelt tijd een belangrijke rol, bijvoorbeeld bij de verschillende stappen van de verzorgingsrituelen, waar je de tijd voor neemt, in de productieprocessen, die tijd voorzien voor rijpingsprocessen. Voor mij zijn dit culturele dimensies. 

Van u stamt de uitspraak dat Dr. Hauschka niet voor markten, maar voor mensen ontwikkelt. Kunt u dat even toelichten?

Neem bijvoorbeeld onze Rozencrème. Vanaf het begin in 1967 is dit een van onze producten. Het is niet zo dat dit product een bestaansrecht heeft in alle eeuwigheid. Maar op het moment zie ik geen reden waarom we de Rozencrème uit het assortiment zouden halen. En ik zou deze dagcrème ook niet uit het assortiment halen na tien jaar, zoals de gebruikelijke productlevenscyclustheorieën aanbevelen. Niet omdat de Rozencrème een klassieker is. Waarom dan wel? Omdat we ook deze dagcrème niet voor markten hebben ontwikkeld, maar voor mensen. Mevrouw Sigmund vroeg zich altijd af wat de mensen nodig hadden. Ze vroeg nooit waar er een markt was, maar altijd wat de huid van de mens als individu nodig heeft. Dat is een volledig andere benadering. Het gaat om behoeften. En ook vandaag nog handelen we daarnaar. Ons uitgangspunt is de vraag wat de mens nodig heeft. En niet waar er een markt is die ik misschien nog kan innemen. Dat geld gebruiken we dan liever voor de ontwikkeling van het product, voor het productieproces en voor kwalitatief hoogwaardige grondstoffen. 

Deze vrijheid om te bepalen waarin u het geld investeert, heeft u te danken aan de WALA Stichting. Welke functie heeft deze stichting?

De WALA Stichting is de enige eigenaar van WALA Heilmittel GmbH. Dankzij de stichting hebben we het grote voordeel dat er geen kapitaal uit het bedrijf kan worden gehaald, noch voor particuliere belangen, noch door erfgenamen. Maar daarvan afgezien is het voor ons veel moeilijker dan voor andere bedrijven. Want we kunnen geen kapitaal van buitenaf verkrijgen. We kunnen dus niet zeggen, beste investeerder, kunt u eens langskomen en een paar honderd miljoen euro meebrengen. Dat valt allemaal weg. We werken zonder vangnet. 

U zegt dat u het verdiende geld op een bepaalde manier gebruikt en dat het voor u een instrument is. Kunt u dat even toelichten?

Ten eerste zien we geld als een integraal onderdeel van alle activiteiten en niet slechts als winstelement. Vanaf het begin van de waardeketen vragen we ons af hoe we de verantwoordelijkheid kunnen nemen die deze activiteiten met zich meebrengen. Als ik bijvoorbeeld een trui uit de winkelschappen haal en koop, geef ik de facto de impuls voor het produceren van een nieuwe trui, die weer in de schappen komt. En daarom kan ik me niet onttrekken aan de verantwoordelijkheid voor wat er in de productieketen gebeurt. Tot tien jaar geleden kon ik zeggen dat ik daar niets vanaf wist. Maar in het digitale tijdperk van tegenwoordig heb ik de mogelijkheid om me te informeren over de productiewegen. Als ik deze verantwoordelijkheid serieus neem en hier op ons bij WALA toepas, dan moet ik de gehele waardeketen tot het afgewerkte product bekijken. Dat betekent dat ik erop moet letten hoe de grondstoffen ontstaan die ik koop. En dan moet ik bekijken hoe het product bij ons ontstaat. En als ik goed heb gewerkt, dan brengt dit hopelijk winst op. En dan is het de vraag wat ik met die winst doe. In ons geval moeten we geen eigenaars bedienen, wat alvast een enorm voordeel is. Daarom kan ik bijvoorbeeld nieuwe partnerschappen voor biologische grondstoffen aangaan, die anders misschien niet tot stand zouden komen. Dit was het geval voor sheaboter uit Burkina Faso, ricinusolie en mangoboter uit India en etherische rozenolie uit Ethiopië. Of ik maak het mogelijk dat partners volledig op eigen benen gaan staan. Aan het begin zijn projectpartners vaak voor 100 procent afhankelijk van ons. We hechten er echter veel waarde aan dat ze na een paar jaar onafhankelijk worden. 

Dat klinkt alsof het geld dat u in projecten steekt zoals een zaadje is dat zich vermenigvuldigt wanneer het opkomt.

Absoluut. En dan kunnen we meteen bij het beeld van de zaaier blijven, die ook moet accepteren dat niet elk zaadje opkomt. Dat is bij ons precies hetzelfde. Zo gezien verspillen we natuurlijk ook geld. Maar achteraf zijn we weer wat wijzer. Als ik aan iets begin, accepteer ik dat het ook kan mislukken. Ik kan me niet verder ontwikkelen als ik me niet soms vergis. Bij vernieuwing horen ook fouten. En daarom spreek ik in dit opzicht altijd over foutencompost. Een voorbeeld hiervan is onze nieuwe Dr. Hauschka make-up, die begin 2017 op de markt kwam. In 2011 zijn we begonnen met de nieuwe ontwikkeling. 99% van ons werk was vergeefs. Maar als we dat niet hadden gedaan, dan was er waarschijnlijk iets alledaags, zwarts, rechthoekigs, ronds uit de bus gekomen. We waren vast niet op de driehoekige vorm voor onze poederdoosjes gekomen en op paars in plaats van zwart voor de verpakking. 

Wat is uw visie voor de Dr. Hauschka Cosmetica? Waar gaat het in de toekomst naartoe?

Het idee 'anders vanaf het begin' is ook voor de toekomst een van onze leidraden. We gaan de uitdaging aan om te voldoen aan onze eigen eisen en alle wettelijke vereisten aan de productkwaliteit en veiligheid van onze producten. Maar we proberen daarbij altijd onze eigen weg te gaan. De innerlijke verwachting om het anders te doen dan anderen, is voor mij richtinggevend. Daar heb je moed voor nodig. En dat past goed bij onze centrale gedachte – al lerend te werken en al werkend te leren. Falen, zich vergissen hoort erbij. Anders kun je niet leren.

Hoeveel landen zijn erbij betrokken voordat Dr. Hauschka Bodymilk Citroen Lemongrass bij jou thuis in de badkamer staat?

De etherische citroenolie komt bijvoorbeeld uit Italië en de lemongrass-olie uit Nepal. Akkerpaardenstaart voor structurerende extracten is afkomstig van wildpluk in Duitstalige streken. Salie voor versterkende extracten groeit meestal op onze Demeter-boerderij, terwijl jojobazaden voor verzorgende oliën in bodylotions uit Argentinië komen en olijven uit Spanje. In Eckwälden voegen onze medewerkers deze biologische grondstoffen samen tot Bodymilk Citroen Lemongrass. Het afgewerkte product sturen we afgevuld en verpakt naar de gebruikers in meer dan 40 landen op alle continenten van de wereld.